مسئولیت و تقصیر - مارک منسن

گاهی میشنویم که جوان ایرانی با مدرک کارشناسی ارشد یا بالاتر، رانندۀ تاکسی است یا شغل مشابه دیگری دارد که نیازی به تحصیلات عالی ندارد. و میپرسیم چرا؟! من میخواهم ضمن اشارهای گذرا به این موضوع، به لزوم ایجاد تمایز بین «1» و «1» برسم و منبعی برای بررسی این موضوع معرفی کنم.

نکتۀ اول این است که معمولاً این افراد متأسفانه دانش کافی در زمینۀ تحصیلی کسب نکردهاند و فقط مدرک تحصیلی دارند. زمانی که هیئت علمی دانشگاه آزاد بودم به کرات میدیدیم که اکثر دانشجویان از حداقل تواناییهای لازم برای رشتۀ دشواری مثل مهندسی برق نداشتند و هر چند در نهایت مدرک خود را در مقاطع بالاتر هم میگرفتند، ولی دانش و مهارتی که قابل استفاده در عمل باشد را پیدا نمیکردند. نکتۀ دوم، انجام تحصیلات در زمینههایی است که اصولاً در جامعۀ ایران بازاری ندارد (از جمله اکثر رشتههای مهندسی و هنری). به عبارت دیگر این افراد یکی از اصول اساسی در زمینۀ شغل را رعایت نکردهاند (شرح بیشتر در اینجا). شاید اگر این افراد از راهنمایی و مشاورۀ مناسبی برخوردار بودند میتوانستند زمینۀ تحصیلی بهتری پیدا کنند که به هر حال از این راهنمایی برخوردار نشدهاند. بعلاوه باید بپذیریم که در جامعۀ ما، مدیریتی حساب شده و جامع برای چنین مسائل مهمی (که نیاز به برنامهریزیهای کلان دارند) وجود ندارد. با کنار هم گذاشتن این عوامل، میتوان به نوعی «تقصیر» این اوضاع را گردن جامعه انداخت.

اما از همینجا میخواهم به تمایز تقصیر از مسئولیت اشاره کنم. گاهی چیزی اصلاً تقصیر ما نیست و مقصر شرایط بغرنجی که ما در آن قرار میگیریم کس دیگری است: پدر و مادری که بلد نبودند، جامعۀ ناسالم، مدیران نالایق، دوستان ناباب و غیره ولی مسئولیت همیشه با ماست چون پای زندگی ما در میان است. اگر من در تصادف پایم بشکند و مقصر هم نباشم، آیا صرف شناسایی مقصر کافی است؟ یا نه، من مسئولم که برای بلایی که سرم آمده خودم دست به اقدامی بزنم؟

شاید تمایز «مسئول» و «مقصر» در نگاه اول بدیهی به نظر برسد ولی رفتارهایی که ما در قبال زندگی خودمان نشان میدهیم نشان میدند که آیا واقعاً این تمایز را درک کردهایم یا نه. اگر من با مدرک تحصیلی بالا شغل درخوری ندارم، باید با تمام وجودم بپذیرم که این مسئولیت من است که راه برونرفتی بیابم، چون در نهایت پای زندگی من در میان است نه مقصر! 

1 1 (Mark Manson) در کتاب «هنر رندانه به تخم گرفتن همه چیز» به تفصیل در این زمینه صحبت کرده است. نسخۀ pdf این کتاب توسط خود مترجم (جناب آقای ارشاد نیکخواه) در اینترنت قرار گرفته و قابل دانلود رایگان است (مثلاً از اینجا). نسخههای چاپی (که در آن، لحن مورد نظر سازمانهای متولی برای دادن مجوز چاپ رعایت شده است) نیز از بازار کتاب قابل تهیه است. 

+ نوشته شده در دوشنبه هجدهم بهمن ۱۴۰۰ ساعت 20:23 توسط احسان سپهریان  |